Các loại lens máy ảnh cơ bản - Hướng dẫn chọn đúng cho người mới
Khi mới bắt đầu chơi nhiếp ảnh, rất nhiều người thường tập trung vào body mà bỏ qua yếu tố quan trọng không kém: lens máy ảnh. Thực tế, chính lens mới là thứ quyết định góc nhìn, độ nét, khả năng xóa phông và cảm giác “chất ảnh” mà bạn nhận được. Tuy nhiên, thị trường hiện nay có rất nhiều loại lens khác nhau, khiến người mới dễ rơi vào tình trạng mua theo cảm tính hoặc chọn sai nhu cầu. Trong bài viết này, Anh Đức Digital cùng tìm hiểu một cách đơn giản và dễ hiểu về các loại lens máy ảnh cơ bản, giúp người mới nắm rõ bản chất từng loại trước khi quyết định chọn mua hay nâng cấp.
Lens máy ảnh là gì?
Lens máy ảnh là bộ phận gắn phía trước thân máy, có nhiệm vụ thu nhận và điều hướng ánh sáng đi vào cảm biến để tạo nên hình ảnh. Nói một cách dễ hiểu, nếu body là “bộ não” xử lý thì lens máy ảnh chính là “đôi mắt” quyết định bạn nhìn thấy khung hình rộng hay hẹp, nét hay mờ, xóa phông nhiều hay ít. Vì vậy, khi hỏi lens máy ảnh là gì, câu trả lời không chỉ nằm ở cấu tạo quang học, mà còn ở vai trò then chốt của lens trong việc định hình phong cách chụp ảnh.
Điều quan trọng người mới cần hiểu là: cùng một thân máy, chỉ cần thay lens khác, bức ảnh cho ra có thể thay đổi hoàn toàn về cảm giác và mục đích sử dụng. Một lens góc rộng sẽ phù hợp chụp phong cảnh, trong khi lens tele lại mạnh ở chụp chân dung hay sự kiện. Chính vì vậy, không tồn tại một chiếc lens “chụp được mọi thứ”, và việc hiểu đúng bản chất lens máy ảnh là bước đầu tiên giúp người mới tránh mua sai, dùng sai và tốn kém không cần thiết.
Các loại lens máy ảnh phổ biến theo công dụng
Khi tìm hiểu các loại lens máy ảnh, cách dễ hiểu nhất với người mới là phân loại theo công dụng sử dụng. Mỗi loại lens được thiết kế cho một kiểu chụp khác nhau, vì vậy hiểu đúng nhóm lens sẽ giúp người mới chọn lens phù hợp và tránh mua sai ngay từ đầu.
Lens góc rộng
Lens góc rộng là loại lens máy ảnh có tiêu cự ngắn, cho góc nhìn rộng hơn nhiều so với mắt người. Nhờ khả năng “ôm trọn” không gian, loại lens này thường được dùng khi chụp phong cảnh, kiến trúc, nội thất hoặc những khung cảnh cần thể hiện bối cảnh tổng thể. Với lens góc rộng, người chụp dễ tạo cảm giác không gian rộng rãi, thoáng đãng và có chiều sâu.
Tuy nhiên, với người mới, lens góc rộng cũng dễ gây nhầm lẫn khi sử dụng. Nếu đứng quá gần chủ thể, hình ảnh có thể bị méo hoặc làm chủ thể trông nhỏ hơn thực tế. Một số lens tiêu biểu cho dòng này có thể kể đến Sony FE 16–35mm f/2.8 GM hay Canon RF 15–35mm f/2.8L IS USM, thường được dùng cả trong chụp ảnh và quay video nhờ độ nét cao và khả năng kiểm soát méo tốt.
Lens tiêu chuẩn
Lens tiêu chuẩn là lens máy ảnh có tiêu cự khoảng 35mm đến 50mm, cho góc nhìn gần với cách mắt người quan sát ngoài đời. Chính vì sự “tự nhiên” này mà lens tiêu chuẩn rất dễ làm quen, phù hợp để chụp đời thường, đường phố, chân dung nhẹ hoặc quay vlog cơ bản. Đây cũng là loại lens giúp người mới tập bố cục và kiểm soát ánh sáng hiệu quả hơn.
Ngoài việc dễ dùng, lens tiêu chuẩn thường có thiết kế gọn nhẹ và giá dễ tiếp cận. Những lens như Canon RF 50mm f/1.8 STM hay Sony FE 35mm f/1.8 được xem là lựa chọn phổ biến cho người mới bắt đầu, vì vừa cho chất lượng hình ảnh tốt, vừa giúp cảm nhận rõ sự khác biệt khi nâng cấp từ lens kit.
Lens tele
Lens tele là loại lens máy ảnh có tiêu cự dài, cho phép chụp chủ thể ở xa mà vẫn giữ được kích thước lớn trong khung hình. Đặc điểm nổi bật của lens tele là khả năng xóa phông mạnh và hiệu ứng nén không gian, giúp hậu cảnh trông mờ và gần hơn so với thực tế. Loại lens này thường được sử dụng trong chụp chân dung, sự kiện, thể thao hoặc động vật.
Dù mang lại hiệu ứng hình ảnh ấn tượng, lens tele không phải lúc nào cũng thân thiện với người mới. Trọng lượng nặng, góc nhìn hẹp và yêu cầu giữ máy ổn định khiến người mới dễ bị rung tay hoặc mất nét. Những lens như Sony FE 70–200mm f/2.8 GM OSS II hay Canon RF 70–200mm f/2.8L IS USM là đại diện tiêu biểu cho dòng tele chuyên nghiệp, thường thấy trong môi trường chụp sự kiện và thể thao.
Lens macro
Lens macro là lens máy ảnh được thiết kế để chụp cận cảnh với độ phóng đại cao, giúp ghi lại các chi tiết rất nhỏ như hoa lá, côn trùng, trang sức hay sản phẩm. Khác với các loại lens thông thường, lens macro có khả năng lấy nét ở khoảng cách rất gần mà vẫn đảm bảo độ nét cao trên toàn khung hình.
Với người mới chơi, lens macro không phải là lựa chọn bắt buộc ngay từ đầu. Tuy nhiên, nếu có nhu cầu chụp sản phẩm hoặc chi tiết, đây là một công cụ rất hữu ích. Những lens như Sony FE 90mm f/2.8 Macro G OSS hay Canon RF 100mm f/2.8L Macro IS USM không chỉ dùng tốt cho macro mà còn có thể tận dụng để chụp chân dung nhờ chất lượng quang học cao.
Lens một tiêu cự
Lens một tiêu cự, hay còn gọi là lens prime, là lens máy ảnh chỉ có một tiêu cự cố định và không thể zoom. Ưu điểm lớn nhất của lens prime nằm ở khẩu độ lớn, hình ảnh sắc nét và khả năng chụp thiếu sáng tốt. Nhờ đó, ảnh chụp thường có độ xóa phông đẹp và cảm giác “nổi khối” rõ rệt.
Việc không thể zoom buộc người chụp phải di chuyển nhiều hơn để điều chỉnh bố cục, từ đó giúp người mới rèn luyện tư duy chụp ảnh tốt hơn. Những lens như Sony FE 50mm f/1.8 hay Canon RF 35mm f/1.8 Macro IS STM thường được chọn làm lens prime đầu tiên vì gọn nhẹ, dễ dùng và mang lại chất lượng hình ảnh vượt trội so với lens kit.
Lens zoom
Lens zoom là loại lens máy ảnh cho phép thay đổi nhiều tiêu cự trong cùng một ống kính, mang lại sự linh hoạt cao khi chụp nhiều thể loại khác nhau. Người dùng có thể nhanh chóng chuyển từ góc rộng sang góc hẹp mà không cần thay lens, rất tiện lợi khi đi du lịch hoặc chụp sự kiện.
Đổi lại, lens zoom thường có khẩu độ nhỏ hơn so với lens prime và chất lượng quang học có thể không tối ưu bằng ở từng tiêu cự cụ thể. Dù vậy, với người mới, lens zoom là lựa chọn thực tế để làm quen nhiều góc chụp trước khi đầu tư lens chuyên sâu. Những lens như Sony FE 24–70mm f/2.8 GM II hay Canon RF 24–105mm f/4L IS USM là ví dụ tiêu biểu cho dòng zoom đa dụng, được nhiều người sử dụng lâu dài.
Phân loại lens theo khẩu độ
Khẩu độ là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu sáng và mức độ xóa phông của lens máy ảnh. Khẩu độ thường được thể hiện bằng các giá trị f/1.8, f/2.8, f/4… trong đó con số càng nhỏ thì khẩu độ càng lớn, lens càng thu được nhiều ánh sáng. Với người mới, hiểu khẩu độ giúp lý giải vì sao có những lens chụp tối tốt hơn, hậu cảnh mờ hơn dù tiêu cự không thay đổi.
Trong thực tế sử dụng, lens khẩu lớn thường mang lại lợi thế khi chụp thiếu sáng và chụp chân dung nhờ khả năng xóa phông mạnh, trong khi lens khẩu nhỏ hoặc khẩu biến thiên lại phù hợp với nhu cầu chụp đời thường, du lịch và kiểm soát chi phí tốt hơn. Người mới không nhất thiết phải chọn lens khẩu lớn ngay từ đầu, mà nên cân nhắc khẩu độ dựa trên thói quen chụp và môi trường sử dụng thực tế.
Lens full-frame và lens APS-C khác nhau thế nào?
Lens full-frame và lens APS-C không phải là các loại lens theo công dụng, mà là cách phân loại lens máy ảnh dựa trên kích thước cảm biến. Trên các hệ máy không gương lật, sự phân biệt này thường được nhắc đến khi chọn ống kính mirrorless phù hợp với body đang sử dụng.
Trong thực tế, lens full-frame có thể gắn và sử dụng trên body APS-C (với góc nhìn bị crop),còn lens APS-C khi gắn lên body full-frame thường sẽ bị crop khung hình hoặc viền đen. Với người mới chơi, điều quan trọng không phải là nhớ quá nhiều thuật ngữ, mà là hiểu đơn giản rằng hãy chọn lens phù hợp với hệ máy đang dùng để đảm bảo chất lượng hình ảnh và tránh những rắc rối không cần thiết.
Cách vệ sinh lens máy ảnh đúng cách cho người mới
Trong quá trình sử dụng, lens máy ảnh rất dễ bám bụi, dấu vân tay hoặc hơi ẩm từ môi trường, đặc biệt khi chụp ngoài trời hoặc di chuyển nhiều. Nếu không vệ sinh và bảo quản đúng cách, những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh mà còn làm tăng nguy cơ mốc lens. Vì vậy, bên cạnh việc lau chùi định kỳ, người mới cũng nên chú ý đến giải pháp bảo quản như tủ chống ẩm để giữ lens luôn ở trạng thái ổn định.
Khi thực hiện cách vệ sinh lens máy ảnh tại nhà, người dùng nên sử dụng các dụng cụ chuyên dụng như blower thổi bụi, chổi mềm và khăn microfiber, tránh dùng khăn giấy hoặc vải thô dễ gây trầy xước. Sau khi vệ sinh, lens nên được cất trong tủ chống ẩm với độ ẩm phù hợp để hạn chế nấm mốc, đặc biệt trong điều kiện khí hậu ẩm như Việt Nam. Với những trường hợp lens bị mốc nặng hoặc lâu ngày chưa bảo dưỡng, việc kết hợp vệ sinh chuyên nghiệp và bảo quản đúng cách sẽ giúp kéo dài tuổi thọ lens đáng kể.
Người mới nên bắt đầu với loại lens máy ảnh nào?
Với người mới chơi, việc chọn lens máy ảnh không cần quá phức tạp hay chạy theo nhiều thông số kỹ thuật. Điều quan trọng nhất là xác định rõ nhu cầu sử dụng: chụp đời thường, du lịch, chân dung hay quay video cơ bản. Trong hầu hết trường hợp, một lens tiêu chuẩn hoặc lens zoom đa dụng sẽ giúp người mới làm quen tốt với bố cục, ánh sáng và cách kiểm soát khung hình trước khi nghĩ đến các loại lens chuyên sâu hơn.
Thay vì mua nhiều lens cùng lúc, người mới nên bắt đầu với một lens phù hợp nhất, sử dụng đủ lâu để hiểu ưu – nhược điểm của nó, từ đó mới nâng cấp đúng hướng. Khi đã nắm được bản chất của từng loại lens máy ảnh, việc đầu tư thêm sẽ trở nên hiệu quả hơn, tránh tình trạng mua theo cảm tính hoặc tốn chi phí không cần thiết.
Câu hỏi thường gặp về lens máy ảnh
1. Một lens máy ảnh có thể dùng cho nhiều thể loại chụp không?
Có, nhưng mỗi lens sẽ có thế mạnh riêng. Người mới nên ưu tiên lens đa dụng trước, sau đó mới chọn lens chuyên biệt theo nhu cầu.
2. Có cần mua nhiều lens máy ảnh ngay từ đầu không?
Không cần. Bắt đầu với một lens phù hợp và dùng đủ lâu sẽ giúp hiểu rõ mình thực sự cần nâng cấp loại nào tiếp theo.
3. Lens đắt tiền có giúp chụp ảnh đẹp hơn không?
Lens cao cấp mang lại chất lượng quang học tốt hơn, nhưng ảnh đẹp vẫn phụ thuộc nhiều vào cách sử dụng, ánh sáng và bố cục.
4. Lens máy ảnh có cần bảo quản đặc biệt không?
Có. Lens nên được giữ ở môi trường khô ráo, ổn định độ ẩm; việc bảo quản trong tủ chống ẩm giúp hạn chế mốc và kéo dài tuổi thọ lens.
Xem thêm:
- Top 10 + lens máy ảnh Canon cho nhiếp ảnh cơ bản đến chuyên nghiệp
- Điểm mặt top 8+ lens fujifilm nên đầu tư cho mọi nhu cầu
